Coğrafya Canlıya Kök Salar

Yukarıdaki bir Tibet kum tilkisi. Gözlerine, yüz hatlarına, yüz hatlarındaki orantıya dikkat edin.

Bu da Tibetli bir kadın. Onun da yüz hatlarına, yüzündeki vurgulara iyi bakın. Üstteki görsele ne kadar benziyor değil mi?

***

Yukarıdaki durum, evrimsel biyoloji ile kolayca açıklanabilecek bir konu: Tabiat, hayatta kalana kendi biçimini verir. Bu yüzden her doğal yaşam alanı, içinde yaşayan canlıları kendine benzeterek dönüşür. Peki insanın kendi kendine inşa ettiği bilinç, kendini doğup büyüdüğü coğrafyadan koparabilir mi?

Sözgelimi Anadolu insanı, köyden kasabaya göçtüğünde köy görünüşünü terk edemez, kasabadan kente göçtüğünde kasaba görünüşünü terk edemez. Hepsinden öte, köklerindeki göçebe özü terk edemez. Kentlerimizde, özellikle göç alan bölgelerde, apartman üzerine apartman, ucuzlukçu market üzerine ucuzlukçu market görmek de bu yüzdendir. Güzel ve bakımlı, kendi estetiği olan bir köy evi dikemeyişimiz de bununla ilintilidir. Yaptığı işe ezbere bildiği bir iki süsleme dışında bir güzellik katmayı beceremeyen sakil halimizin, göçebe geçmişimizle büyük ilintisi var:

Göçebe, estetiği değil faydayı önemser. Kendi çevresine bir güzellik katmaya çalışmış, çok ender haller dışında bunu becerememiştir. Akrabasına çıkar üretmek gibi ilkel güdüleri terk edemez. Gösteriş, yağma edilen üzerinden vurgulanır: Satılan caka, yabancının üretimidir, yabancının malıdır.

Toplumumuzun çok geç kalan modernleşmesinin en büyük engeli göçebeliği hala zihnen terk edememiş olmasıdır. Kentlileşemiyoruz, bu yüzden üretemiyoruz. Kendi dokunuşumuz yok. Siyasetimiz, daha ötesi toplumsal ilişkilerimiz bir rant kavgasından ibaret.

Orta Asya’nın, halklarını yağmacılığa ve göçerliğe zorlayan geniş ama boş bozkırlarını içimizden atamıyoruz. Bin senedir bulunduğumuz toprakların üzerinde azıcık, niş halinde duran eserlerimiz var.

Öz kültüre sahip olmak elbette önemli, ama artık insanlığın ortak uygarlığına dahil olmamız şart ve bu da köylümüzün bile kentli pratiklerle yaşama uyum sağladığı ölçüde mümkün olacak gibi görünüyor.

Yorum bırakın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s